Zaostrzone NDS a wentylacja przemysłowa – odciągi miejscowe

W halach produkcyjnych coraz trudniej polegać wyłącznie na wentylacji ogólnej, gdy w grze są substancje szkodliwe o zaostrzanych normatywach. Zmiany w przepisach dotyczących najwyższych dopuszczalnych stężeń (NDS) sprawiają, że coraz więcej zakładów decyduje się na wysokowydajne odciągi miejscowe zintegrowane z automatyką HVAC – nie zamiast, ale jako niezbędne uzupełnienie wentylacji ogólnej.

Co się zmieniło w przepisach o NDS

Podstawą prawną limitów NDS/NDN w Polsce jest rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 12 czerwca 2018 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz.U. 2018 poz. 1286). W ostatnich latach było ono kilkukrotnie nowelizowane, m.in. 24 czerwca 2024 r. (Dz.U. 2024 poz. 1017) oraz 26 marca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 447, obowiązuje od 2 kwietnia 2026 r.). Najnowsza nowelizacja transponuje do polskiego prawa unijne dyrektywy (UE) 2023/2668 (azbest) oraz (UE) 2024/869 (ołów i jego związki nieorganiczne, diizocyjaniany), zaostrzając część normatywów i dodając nowe substancje do wykazu.

Równolegle 26 lipca 2024 r. weszło w życie odrębne rozporządzenie Ministra Zdrowia dotyczące substancji o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym w środowisku pracy (Dz.U. 2024 poz. 1126), wdrażające dyrektywę (UE) 2022/431.

Czy prawo zakazuje wentylacji ogólnej? Nie – ale zawęża margines błędu

Warto sprostować popularne uproszczenie: żadne polskie przepisy nie zakazują wprost wentylacji ogólnej. Paragraf 15 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bhp nakłada na pracodawcę ogólny obowiązek zapewnienia w pomieszczeniach pracy wymiany powietrza odpowiedniej do bilansu zanieczyszczeń, tak by nie były przekraczane wartości NDS – dopuszczając do tego wentylację naturalną, mechaniczną lub klimatyzację.

W praktyce jednak, gdy proces technologiczny generuje miejscową emisję przekraczającą coraz niższe normatywy NDS, sama wentylacja ogólna często przestaje wystarczać. Materiały Centralnego Instytutu Ochrony Pracy (CIOP-PIB) wskazują, że odciągi miejscowe stanowią wtedy niezbędne uzupełnienie wentylacji ogólnej, a nie jej zamiennik – odciąg usuwa zanieczyszczenia bezpośrednio u źródła, wentylacja ogólna uzupełnia i wymienia powietrze w całej kubaturze hali. Dla niektórych procesów (np. stanowisk spawalniczych) odrębne przepisy branżowe wprost narzucają wentylację stanowiskową.

Co to oznacza dla zakładów produkcyjnych

Zaostrzane regularnie normatywy NDS w praktyce wypychają hale produkcyjne w stronę wysokowydajnych odciągów miejscowych zintegrowanych z automatyką HVAC – jako najskuteczniejszego, a coraz częściej jedynego realistycznego sposobu na dotrzymanie coraz niższych limitów bez rezygnacji z wentylacji ogólnej, która nadal jest wymagana. FHU Inventor projektuje takie układy łączone – odciąg miejscowy przy źródle emisji, wsparty wentylacją ogólną dla całej hali.

Podstawa prawna: rozporządzenie MRPiPS z 12 czerwca 2018 r., Dz.U. 2018 poz. 1286, z późn. zm. (ISAP); § 15 rozporządzenia MPiPS z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bhp. Źródło uzupełniające: Państwowa Inspekcja Pracy – Pomieszczenia pracy.